Home Žabalj ŽABALJ NEKADA: Prastaro naselje pored Tise
ŽABALJ NEKADA: Prastaro naselje pored Tise

ŽABALJ NEKADA: Prastaro naselje pored Tise

0
0

Žabalj postoji odavno, ali ne na istom mestu kao danas, nego u blizini Tise, što se saznaje po prastarim grobljima. Njegovo spominjanje počinje tek 1514. godine pod imenom Sablija. Žabalj je imao i utvrđenje, a još i danas na istom mestu postoje brežuljci. Žabalj je poznat po još nekim nazivima na drugim jezicima: mađ. Zsablya, nem. Josefsdorf, panonskorusinski: Žabelь.

Žabalj se prvi put pominje 1514. godine kao tvrđava u kojoj je bio zarobljen Đerđ Doža. Za vreme Otomanske imperije (u 16. i 17. veku) naseljen je Srbima. U 18. i 19. veku Žabalj je deo habzburške Vojne krajine (Šajkaški bataljon). Krajem 18. veka, posle velike poplave 1784, dislocirano je prvobitno naselje kraj obale Tise na današnje mesto (12 km od Tise). Novi Žabalj je od 1784. godine nosio ime Jozefdorf ili Josifovo selo. Broj Srba 1783. godine iznosio je 1546, a 1835. godine – već 4013.



Broj stanovnika u Žablju 1900. iznosio je 7.819 u 1.515 kuća. Po popisu iz 1931. godine, Žabalj je imao 8.153 stanovnika u 1.863 domaćinstva i od toga 5.610 Srba, 1.621 Mađara, 870 Nemaca, 22 Rusina i 30 stanovnika drugih nacionalnosti.

Prema popisu iz 2011. godine, Žabalj broji 9161 stanovnika.

Prva crkva u Žablju pominje se 1720. godine, bila je građena od cigle (1783), ali je ona kasnije srušena. To je bilo na ranijoj lokaciji zvanoj Stari Žabalj položenoj na desnoj obali Tise do 1784. godine. Tu je 1893. godine još postojao veliki drveni krst na svetom mestu – gde je bio oltar srušenog hrama. Za novu – drugu crkvu 1784. godine podnet je Dvorskom ratnom savetu u Beču plan i proračun. Kako je i ta crkva bila neadekvatna – po svemu mala predstojala je gradnja nove, za koju su Žabaljci još 1826. godine nabavili kao prvo – 1500 akova kreča. Dvorski ratni savet u Beču dozvolio je 1832. godine da se gradi nova, treća po redu, pravoslavna crkva u mestu. Ta, današnja pravoslavna crkva Svetog Nikole izgrađena je 1835. godine, a osveštao ju je maja iste godine episkop bački Đorđe Hranislav. Stan protoprezvitera žabaljskog u Žablju kupili su vernici prilogom pre zvanične naredbe od 1868. godine. Za 5000 f. kupljena je u Žablju 1815. godine, kuća udovice Sofije Rajić za parohijski dom. Mesna Katolička crkva podignuta je tek 1901. godine. Od 1918. godine varoš Žabalj je deo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca – kasnije Jugoslavije.

Mnogobrojna spomen-obeležja iz revolucionarne prošlosti su u selima ovog dela Šajkaške, a na obali Tise je impozantan spomenik Šajkaškom partizanskom odredu, rad Jovana Soldatovića. Pored građevina seoske arhitekture, u Čurugu je i jedina tipična panonska vetrenjača na teritoriji Vojvodine, a u pravoslavnoj crkvi je poznati ikonostas – rad Đorđa Krstića. Kraj Žablja, na obali Tise, smeštena je bogata Zavičajna muzejska zbirka.